Us Pealtsje

Ons paaltje

By de krusing fan de fearten tusken Snits, Frjentsjer, Boalsert en Ljouwert leit it doarp Easterlittens. Faaks ha jimme wolris heard fan it Pealtsje fan Easterlittens. Hoe siet dat ek al wer?

Yn dat doarp oan de krúswetters wenne in betûft skuonmakker, dy't om't it in greidedoarp mei in soad boeren wie, ek klompen kramme of waarme toffels makke om yn dy klompen te dragen. De earme minsken diene der gewoan in boskje strie yn en allinne dûmny, dokter, notaris en de frou fan dûmny, dokter en notaris en de bern fan dûmny, dokter en notaris droegen skuon. Ek in inkele grutte boer hie sneins skuon nei tsjerke oan, mar dat sette swak by, dat de earme skuonmakker en syn frou hiene it net breed.
Op in nacht dreamde de skuonmakker, dat er yn Amsterdam op in hiele brede brêge oer it Singel efter de Spuistrjitte syn Lok fine soe. De skuonmakker tocht de oare moarns wol 'frjemde dream' by it iten fan syn droege brochje, mar teach doe wer oan it wurk. Doe't er lykwols de nacht dêrnei deselde dream hie, rekke er ferheard en fertelde it oan syn frou. Dy helle de skouders op, want wat moat men mei soks, mar it liet ús skuonmakker net los. It byld fan dy brêge stie him yn 't sin as wie it in print fan in kalinder, dat hy dikere der mar op om. Jûns, nei de sûpenbrij, koe hy it net litte der wer oer te begjinnen. No waard syn wiif dochs ek wat nijsgjirriger en frege him hielendal út, want as it LOK him oantsjinnet giet in earme bodder it net út de wei.
Skuonmakkerske fûn, dat as er it jitris dreame soe, it in boadskip wêze moast fan in hegere macht, want wie de trije net in hillich tal? Koene jo dat net rûnom weromfine? Yn de Bibel?
Dûmny, dokter en notaris? Se hie ommers noch dy gouden spjelde fan har mem, koene se dy net te Snits ferkeapje, dan koe hy dalik troch mei de Lemmer-nacht-boat.
Dêr seach de man fan op, want it wie it lêste oantinken fan syn frou oan har âlden, dat hy aksele tsjin, mar sy ornearre, dat dit in teken fan boppen wie en moasten jo soms net in spjirring útgoaie om in grutte fisk te fangen?

Se koene hast net yn 'e sliep komme, mar doe't it wiif fûleindich begûn te snoarkjen, bejoech har man ek de lea. En dalik stie hy wer op dy brede brêge. De sinne skynde sa gol, dat alles wol yn goud like te feroarjen, dat er sa oppakke koe en doe waard er wekker.
It wie noch neare nacht, doe't er op Snits tasette en hy koe de spjelde goed ferkeapje, want it wie feemerk. Mei de frou hie er ôfpraten dat er heechút trije nachten fuortbliuwe soe en tsjin de moarn kaam er mei de nachtboat te Amsterdam oan. Wat in drokte! Nei in soad freegjen en swalkjen, fûn hy krekt foar tsjuster de brede brêge. Hjir wachte it Lok.
Mar hoe 't hy ek ompandere der barde neat en in inkelenien seach him alris frjemd op en del oan. Midden yn 'e nacht waard er wekker skodde troch in plysjeman, want it wie syn safolste minne nacht. It wie lykwols in freonlike plysje, dy't him deunby foar in pear sinten ûnderdak bringe koe op in sealtsje dêr't mear kearels leine te snoarkjen.
De oare deis dangele er wer op de brêge om, mar der barde neat, behalve dat in oare fint, dúdlik in Amsterdammer dêr no ek omsloech. Se seagen mekoar wolris op en del oan, mar seine neat. Mei de smoar yn gong de skuonmakker foar syn twadde en lêste nacht nei it loazjemint. Alles om 'e nocht, dreamen binne bedroch en noch mar inkele duiten yn 'e bûse.
Hy koe wol gûle, mar hie in bêste nacht, dat fielde him de oare moarns útrêst en de sinne stie der by dat it in lust wie.

Nei it brochje gong er hastich nei de brêge en it wie krekt as yn syn dream oft alles fan goud wie, dat hy dalik op 'e knibbels om sa'n gouden stientsje los te wrikken, mar it bliek in gewoane stien. Op dat stuit foel der in skaad oer him hinne; it wie dy stedsman fan juster, dy't him frege wat er hjir socht. De skuonmakker skamme him in bytsje, mar wie suver bliid dat immen him oanspruts, dat hy fertelde, dat er dreamd hie dat er hjir syn Lok fine soe.
De stedsjer harke opmerksum ta, mar sloech himsels even letter op 'e knibbels fan it laitsjen:
'Mot je goed horen, haha, ik hep ook 3 nachte sowat gedroomd, da'k hier me geluk finde sou, haha, dat der in ouwe skoen sou legge uut in durp met in brieffie, dat der by de skoenmoaker onder un paaltje, haha, un pot met goud sou legge. Binne we der beide ingestonke, maat.
Borreltje om ut af te drinke, haha?'
Mar de skuonmakker sloech it ôf en gong yn sân hasten nei de boat en wie de oare deis tsjin it piipskoft wer thús. Hastich helle er in bats út de skuorre en wrotte it pealtsje der&uactue;t en begûn te graven, sûnder syn frou goeie te sizzen, dy 't ferheard it hûs útkaam. Wie it him yn 'e plasse slein? Want hy woe ek net antwurdzje op har freegjen.
Dêr wie it lûd fan izer op izer en in hânsel kaam foar it ljocht. Swittend pakte de man dat beet en stadich kaam in grutte pôt út de dridze nei boppen. Nei 't er him yn it gers setten hie, fage er hoeden de modder fan de boppekant.
Harren blonken gouden muntstikken temjitte.....

Fansels komt soks út, want al hiene se de skat gau ûnder de flier ferburgen, se koene it net litte eltse kear wat te brûken foar oankeapen en soks falt op, benammen yn in doarpke as Easterlittens. Benaud, dat de skat stellen wurde soe, hellen se notaris derby en dy fertelde it oan mefrou en dat fong de faam wer op, dy 't it oan de faam fan dûmny trochdie, dat men begrypt, notaris krige it jild ûnder syn hoede en de skuonmakker en syn frou libben der goed fan, earne yn Abbingawâld as ik my net fersin.

Yn de tachtiger jierren fan de foarige ieu hold Easterlittens in grutte doarpsreuny en by dy gelegenheid waard oan de kant fan It Plein in pealtsje �ntbleate as oantinken oan dit ferhaal, dat der noch stiet te pronkjen.....

Leaut men my net? Hiel Amsterdam stiet fol mei pealtsjes, mei trije kr�skes (X X X) derop, mar dan ûnderinoar, sageneamd om "Heldhaftig-Vastberaden-Barmhartig" oan te jaan, mar ik wit wol better. De trije slacht op de trije nachten, dat beide mannen in dream hiene en dat krúske slacht op it krúswetter by Easterlittens fansels. Geregeld lizze der pealtsjes om of ferdwine se nei tunen te Hoarn, Almere of Purmerein. Skatgravers? Ik wit it net...

Omdat it pealtsje sa dúdlik in symboal is fan de ferbûnens fan Fryslân en Amsterdam, meitsje wy as MOKUMER MJITTE der ús symboal fan, lykwols net mei krúskes, mar mei ús eigen pompeblêden.

De pompeblêden fan Mokumer Mjitte steane foar: IEPEN, SMÛK & STUDINTIKOAS.

Drs. Lieuwe Letbloeyer

Bij de kruising van de oude trekvaarten tussen Snits (Sneek) en Frjentsjer (Franeker) en tussen Boalsert (Bolsward) en Ljouwert (Leeuwarden) ligt het dorp Easterlittens (Oosterlittens). Misschien hebben jullie wel eens gehoord van het Paaltje van Oosterlittens. Hoe zat dat ook al weer?

In dat dorp aan de kruiswaters woonde een kundige schoenmaker, die omdat het een landbouwdorp met veel boeren was, ook klompen kramde of warme lederen sloffen maakte om in die klompen te dragen. De arme mensen deden er gewoon een bosje stro in en alleen de dominee, dokter, notaris en de vrouw van de dominee, dokter en notaris en de kinderen van de dominee, dokter en notaris droegen schoenen. Ook een enkele grote boer had op zondag schoenen aan naar de kerk, maar het bracht niet veel geld op, dus de oude schoenmaker en zijn vrouw hadden het niet ruim.
Op een nacht droomde de schoenmaker, dat hij in Amsterdam op een hele brede brug over de Singel achter de Spuistraat zijn Geluk zou vinden. De schoenmaker dacht de volgende ochtend wel 'vreemde droom' bij het eten van zijn droge boterham, maar ging rustig weer aan het werk. Toen hij echter de volgende nacht dezelfde droom had, raakte hij onthutst en vertelde het aan zijn vrouw. Die haalde haar schouders op, want wat moet men met zoiets, maar het liet onze schoenmaker niet los. Het beeld van die brug stond in zijn geheugen gegrifd alsof het een prent van een kalender was; dus hij bleef er maar over piekeren. 's Avonds na de karnemelksepap kon hij het niet laten er weer over te beginnen. Nu werd zijn vrouw toch ook wat nieuwsgieriger en vroeg hem honderd-uit, want als het GELUK zich aandient gaat een arme zwoeger het niet uit de weg.
De schoenmakersvrouw dacht, dat als hij het nog eens zou dromen, het een boodschap moest zijn van een hogere macht, want was Drie niet een heilig getal? Kon je dat niet overal terugvinden? In de Bijbel? Dominee, dokter en notaris? Ze had immers nog die gouden speld van haar moeder. Konden ze die niet te Sneek verkopen, dan kon hij direct door met de Lemmer-nacht-boot.
Daar keek de man van op, want het was het laatste aandenken van zijn vrouw aan haar ouders, dus hij stribbelde tegen, maar zij beweerde dat het een teken van boven was en moest je soms niet een spiering uitgooien om een grote vis te vangen?

Ze konden de slaap nauwelijks vatten, maar toen de vrouw hevig begon te snurken, viel haar man ook in slaap. En direct stond hij weer op die brede brug. De zon scheen wel zo overvloedig; alles leek in goud te veranderen dat hij zo op kon pakken en toen werd hij wakker.
Het was nog stikdonker toen hij richting Snits vertrok en hij kon de speld goed verkopen, want het was veemarkt. Met zijn vrouw had hij afgesproken dat hij hooguit drie nachten weg zou blijven en tegen de morgen kwam hij met de nachtboot te Amsterdam aan.
Wat een drukte! Na veel vragen en rondzwerven, vond hij net voor het donker de brede brug. Hier wachtte het Geluk.
Maar hoe hij ook rondwandelde, er gebeurde niets en een enkel persoon nam hem al eens van het hoofd tot de voeten op.
Midden in de nacht werd hij wakker geschud door een politieagent, want het was zijn zoveelste slechte nacht. Het was echter een vriendelijke agent, die hem vlakbij voor een paar centen onderdak kon brengen op een zaaltje waar meer kerels lagen te snurken.

De volgende dag slenterde hij weer op de brug rond, maar er gebeurde niks, behalve dat een andere vent, duidelijk een Amsterdammer, er nu ook rondhing. Ze keken elkaar wel eens aan, maar zeiden niets. De smoor in hebbend ging de schoenmaker voor zijn tweede en laatste nacht naar het logement. Alles voor niets, dromen zijn bedrog en nog maar een paar duiten in zijn zak. Hij kon wel huilen, maar had een goede nacht, dus hij voelde zich de volgende ochtend uitgerust en de zon scheen dat het een lust was.

Na het ontbijt haastte hij zich naar de brug en het was net als in zijn droom; alsof alles van goud was, dus hij knielde direct neer om zo’n gouden steentje los te wrikken, maar het bleek een gewone steen. Op dat moment viel er een schaduw over hem heen; het was die stadsman van gisteren, die hem vroeg wat hij hier zocht. De schoenmaker schaamde zich een beetje, maar was bijna blij dat iemand hem hier aansprak, dus hij vertelde, dat hij gedroomd had dat hij hier zijn Geluk kon vinden.
De stadjer luisterde opmerkzaam, maar sloeg zichzelf even later op de knieën van het lachen: 'Mot je goed horen, haha, ik hep ook 3 nachte sowat gedroomd, da'k hier me geluk finde sou, haha, dat der un ouwe skoen sou legge uut in durp met un brieffie, dat der by de skoenmoaker onder un paaltje, haha, un pot met goud sou legge. Binne we der beide ingestonke, maat. Borreltje om ut af te drinke, haha?'
Doch de schoenmaker sloeg het af en ging zeer gehaast naar de boot en was de volgende dag tegen het noenmaal weer thuis. Haastig haalde hij een grote schep uit de schuur, wroette het paaltje eruit en begon te graven, zonder zijn vrouw gedag te zeggen, die verbaasd het huis uitkwam.
Was het hem in zijn bol geslagen? Want hij wilde ook al niet antwoorden op haar vragen.
Daar klonk het geluid van ijzer op ijzer en een handvat kwam voor de dag. Zwetend pakte de man het beet en langzaam kwam er een grote pot uit het slijk naar boven. Nadat hij hij hem in het gras had gezet, veegde hij behoedzaam de modder van de bovenkant.
Er blonken hen gouden muntstukken tegemoet.....

Vanzelfsprekend komt zoiets uit, want al hadden ze de schat gauw onder de vloer verborgen, ze konden het niet laten steeds wat te gebruiken voor aankopen en zoiets valt op, vooral in een dorpje als Easterlittens. Bang, dat de schat gestolen zou worden, haalden ze de notaris er bij en die vertelde het aan zijn vrouw en dat ving de meid weer op, die het aan de meid van de dominee doorvertelde, dus je begrijpt, de notaris kreeg het geld onder zijn hoede en de schoenmaker en zijn vrouw leefden er goed van, ergens in Abbingawâld als ik mij niet vergis.

In de jaren tachtig van de vorige eeuw hield Easterlittens een grote dorpsreunie en bij die gelegenheid werd aan de kant van ’It Plein’ een paaltje ontbloot ter nagedachtenis aan dit verhaal, dat er nu nog staat te pronken.....

Gelooft men mij niet? Heel Amsterdam staat vol met paaltsjes met drie kruisjes (X X X) erop, maar dan onder elkaar, zogenaamd om "Heldhaftig-Vastberaden-Barmhartig" aan te duiden, maar ik weet wel beter. De drie slaan op de drie nachten, dat beide mannen een droom hadden en dat kruisje slaat op het kruiswater bij Easterlittens natuurlijk. Geregeld liggen er paaltjes om of verdwijnen ze naar Hoorn, Almere of Purmerend. Schatgravers? Ik weet het niet...

Omdat het paaltje zo duidelijk een symbool is van de verbintenis tussen Fryslân en Amsterdam, maken wij als MOKUMER MJITTE er ons symbool van, echter niet met kruisjes maar met onze eigen pompeblêden uit de Friese vlag.
De pompeblêden van Mokumer Mjitte staan voor: IEPEN, SMÛK EN STUDINTIKOAS (open, gezellig en studentikoos).